homo instrumentalis

homo instrumentalis

man machine music

met composities van Luigi Nono, Georges Aperghis en Yannis Kyriakides

Een multimediale muziekvoorstelling over mens en machine. Ongekende zang, mechanische dans en overdonderende videobeelden voeren je in zevenmijlslaarzen door de eeuwen heen. Van pure muziek uit het oude Griekenland tot aan de cyberkunst waarin de menselijke stem vervangbaar is door elektronica.

De voorstelling Homo Instrumentalis is gebaseerd op vier composities die onze verhouding tot technologie verkennen: Machinations van Georges Aperghis, La fabbrica illuminata van Luigi Nono en Ode to Man (part I and II) van Yannis Kyriakides.
Er klinkt bewondering voor het menselijk vernuft, genoegen over het comfort van onze digitale wereld, maar ook angst voor de technologisering. Zijn wij werkelijk de baas over de techniek, of houdt zij ons in haar greep?

[context] heb jij de techniek of heeft de techniek jou?

Ons leven is zo doordrenkt van machines, apparaten en technieken dat we ons er soms nauwelijks van bewust zijn. Maar verliezen we daarmee niet ook de controle over onze technologie?

de tech-mens in vier keer één minuut

In vier korte video’s proberen we de relatie tussen mens en technologie wat concreter te maken. De films bieden meteen een mooie introductie in de vier hoofdstukken van Homo Instrumentalis. Kijk met ons mee naar de makende mens, de industriële mens, de cybermens en… voorbij de mens?

regie video’s I-IV & montage video IV Reneé van der Ven | camera video’s I+III & montage video’s I-III Bowie Verschuuren  | voice over video II Fanny Alofs | dramaturgisch advies Wout van Tongeren | met dank aan Beekhoven Bikes (video I), ‘Tinderkoppel’ (video III),  deelnemende kinderen en hun ouders (video IV)

voorgesprekken

Voorafgaand aan de voorstellingen in het Rabotheater (Hengelo, woensdag 4 oktober) en op November Music (Verkadefabriek, Den Bosch, zondag 5 november) gaat programmamaker Patrick van der Hijden in gesprek met mensen die in hun dagelijks leven of op hun werk op een opmerkelijke manier te maken hebben met technologie. De centrale vraag tijdens het gesprek: zijn wij de baas over onze technologie, of heeft zij ons in haar greep? Reserveren kan via de betreffende speellocaties, zie de speellijst onderaan deze pagina.

inleidingen

Voorafgaand aan de voorstellingen op de Ruhrtriennale (21-24 september) en in het Muziekgebouw aan ’t IJ (donderdag 28 september) worden inleidingen gehouden, waarin meer verteld wordt over de composities en het creatieproces van de voorstelling. Meer informatie is te vinden op de websites van de betreffende locaties, zie de speellijst onderaan deze pagina.

technologie-playlist op youtube

Voor wie niet genoeg heeft aan bovenstaande films, verzamelden we op youtube inspirerende video’s over mens en technologie. Hiernaast vind je onze playlist. Heb je tips, geef ze dan aan ons door via info@silbersee.com.

credits

performers Fanny Alofs (alt), Miguel Ángel Gaspar (dans), Jennifer Claire van der Hart (sopraan), Eléonore Lemaire (sopraan), Jorge Morro (dans), Carl Refos (dans), Michaela Riener (sopraan / mezzosopraan), Johanne Saunier (dans)
live-electronics Wouter Snoei

muziek Georges Aperghis Machinations (2000 – versie Silbersee 2017), Luigi Nono La fabbrica illuminata (1964), Yannis Kyriakides Ode to Man, part I and II (2017 – première), Wouter Snoei (soundscape foyer – première)

muzikale leiding Romain Bischoff | choreografie Johanne Saunier | video Frederik Jassogne, Bart Moens (Hangaar)| licht en decor Floriaan Ganzevoort (De Theatermachine) | kostuumontwerp Dieuweke van Reij | artistieke assistentie/dansrepetitor Juliette van Ingen | dramaturgisch advies Wout van Tongeren | technische leiding en productieleiding Jeroen Smith | productie Jimmy-Pierre de Graaf | geluid Maurits Thiel | licht Arne Haijtink | decorbouw Quirijn Smits

een productie van Silbersee co-creatie met de Ruhrtriennale (DE), De Bijloke (Gent) en Muziekgebouw aan ‘t IJ (Amsterdam) | met ondersteuning van Fonds Podiumkunsten, Amsterdams Fonds voor de Kunst, Ammodo| met dank aan Ircam (Parijs) voor de ontwikkeling van de oorspronkelijke elektronica voor Machinations.

publiciteitsbeeld © Ilkka Halso, Museum I, series Museum of Nature, 2003

recensies

  • How do they do it? How have these performers memorised 90 minutes of such extraordinary complexity, how have they metabolised it into this one flawless, organic whole? Silbersee’s performance seems beyond human, and perhaps that is part of the point. There are a number of things the evening is not. It is not emotional, it is not poignant, it is not pleasant or melodious. But it does dazzle and provoke, it is philosophical and breathtakingly virtuosic, and it truly does push the boundaries of the genre. (…) Homo Instrumentalis is not for the faint-hearted, but it is a phenomenal achievement.
    Shirley Apthorp
    Financial Times (****)
  • De razend moeilijke muziek wordt voortreffelijk vertolkt door de zangeressen van Silbersee, die bovendien met verve dansen en acteren. (…)
    Het tweede hoofdstuk, ‘Industrial man’, suggereert een fabrieksopstand, vol schitterende scènebeelden en lichaamssculpturen, waarbij de activistische teksten van Nono’s spetterende elektronische collage op grote projectieschermen verschijnen. Het eindigt met een troostrijke, wonderschoon gezongen solo van Éléonore Lemaire.
    (…)
    Aperghis’ Machinations is een eindeloze melodie van vocale puf-, sis- en ritselgeluiden, maar tegelijkertijd ook een aaneenschakeling van absurdistische sketches met een filosofische ondertoon. Bischoff heeft zijn zangeressen en dansers hier samengesmeed tot een adembenemende, organisch opererende commando-eenheid.
  • Ode to Man (deel 1 en 2), een uitstekend nieuw werk van Yannis Kyriakides, omlijst composities van Luigi Nono en Georges Aperghis. In deel 1 voert Kyriakides vier zangeressen op in transparante maar kuis gesloten toga's. Hun stemmen benadrukken hun individuele persoonlijkheden en zingen een tekst (uit Sophocles' Antigone) waarvan de frases eindigen in schroeiende dissonanten. Uiteindelijk vallen de woorden uit elkaar. In deel 2 ontbreekt de mens, de stem en de zang. Wat blijft, is een pijnlijk hard licht.

    Biëlla Luttmer
    de Volkskrant (***)
  • Der dramaturgische Aufbau des Stücks ist vor dem Hintergrund der Ausgangsfrage logisch und zwingend: Will der Mensch den Tod überwinden, muss er sich womöglich selbst überwinden und etwas schaffen, das den Tod in seinem Namen überlebt. So gibt es in „Jenseits des Menschen?“ keine Menschen mehr auf der Bühne. Dafür Nebel, der das Publikum einhüllt, und die in der Luft hängende riesige Fensterfront, hinter der Stahlgerüste der Duisburger Gebläsehalle sichtbar sind. Menschenleer. Pure Technik. Und dazu Bass, der in den Rücken geht.

  • Toneel en muziek vormen een oog- en oorstrelend, ja zelfs zinnenprikkelend geheel.

    Thea Derks
    Theaterkrant (***)
  • Na vijf dagen November Music steekt er één onderdeel torenhoog bovenuit: ‘Homo Instrumentalis’ van Silbersee. (…) Voor deze schitterende productie vormden vrouwelijke en mannelijke zangers/dansers de kern. Gekoppeld aan een sublieme lichtshow, een hallucinerend decor en de nieuwste computertechnieken werd ongekend, futuristisch muziektheater gebracht dat zijn gelijke niet kent.

  • Het is een verbazingwekkend staaltje totaaltheater dat Silbersee hier creëert. Een voorstelling die getuigt van lef. Zowel het stuk van Nono als dat van Aperghis is immers niet met dit doel geschreven. Maar het past allemaal wonderwel bij elkaar en de totaalvisie op de mens en zijn verhouding tot de techniek. Maar bovenal verrast hier de uitvoering. De vier zangeressen en vier dansers van het ensemble leveren met name in ‘Machinations’ een ongelofelijke prestatie. Ruim anderhalf uur lang nagelen zij je vast aan je stoel, beuken je murw en laten je in verbijstering achter. Zo moet het en niet anders!

    Ben Taffijn
    Nieuwe Noten
  • Die Performer von Silbersee leisten dabei vor einer von Textbändern gesäumten durchscheinend-verschiebbaren Glaswand Außerordentliches: Gehe es nun um die vier Sängerinnen, die zu Beginn in gleißender Reinheit Kyriakides' schmerzhaft erweiterten Palestrina-Stil exekutieren. Seien da die Tänzer und Sprecher, die unter dem Druck und Diktat totaler Digitalisierung auf vorsprachliche Äußerungsformen zurückfallen und ihrerseits gleichsam zu Computern werden, zu Produzenten einer allerdings merkwürdig ausdrucksstarken Lautpoesie. Die da jaulen, quieken, stöhnen und sich in großartig choreographiertem Bewegungsspiel immer wieder zu Figuren, zu Tableaus eines konfliktreichen Miteinanders und der (auch sexuellen) Aggression fügen.
    Markus Schwering
    Kölner Stadt-Anzeiger
  • Die Ruhrtriennale-Performance „Homo Instrumentalis“ begeisterte die Zuschauer in der Gebläsehalle des Meidericher Landschaftsparks Nord.
  • Es ist unterhaltsam, bestrickend anzusehen und momentweise auch bewegend, was die vier Sängerinnen und vier Tänzer hier anstellen, ihre Klang- und Körperakrobatik, ihr geschmeidiges, elegantes Zusammenwirken. Auch die französische Textgestaltung  des Philosophen Francois Regnault packt, ohne dass man sie verstehen müsste. Die vielen Anläufe, die merkwürdigen Kettenreaktionen und Zersplitterungen, die An- und Abstoßung, die Sehnsucht nach Gruppen- und Paarkonstellationen, die größere nach Individualität ist heutig und erinnert doch manchmal von fern an Samuel Beckett[.]
    Andreas Falentin
    Die Deutsche Bühne
  • Das Thema trifft den Nerv der Ruhrtriennale: Die Geschichte der Menschheit erzählt in drei Kapiteln als eine Geschichte der Arbeit. Es beginnt beim vorindustriellen Menschen, der sich mit der Fähigkeit, Werkzeuge zu erschaffen, die Erde erobert; dann folgt der industriell arbeitende Mensch in einer sich wohl langsam dem Ende zuneigenden Gegenwart (für die das Ruhrgebiet exemplarisch steht); am Ende steht der Cybermensch der schon begonnen habenden digitalen Zukunft. Weil der Cyberspace vermutlich demnächst ganz gut ohne den Menschen auskommt, gibt es noch einen Epilog mit dem Titel "Jenseits des Menschen". Als musikalisches Material dienen Kompositionen von Luigi Nono (1924 - 1990) und Georges Aperghis (*1945), ergänzt um zwei rahmende Werke, die Yannis Kyriakides (*1969) eigens für diese Produktion komponiert hat.
    Stefan Schmöe
    Online Musik Magazin
  • In einer gespenstisch wirkenden, alptraumartigen Nachtszene spitzen sich die Verhältnisse zu. Zum Lamento der Sopranistin im Schlafgewand vermischen sich auf der Hinterbühne aufblitzende Funken und Haufen toter Körper. Das abschließende Bild zeigt rauchende, blühende Industriestädte aus der Vogelperspektive, während die Darsteller als Werktätige in verschiedenen Gesten symbolisch die Trennwand stemmen. 'Non sarà'. Es wird nicht immer so bleiben.

programmaboek

Klik hieronder om het programmaboek van de voorstelling alvast door te bladeren.

afgelopen speeldata

do, 21 september 2017, 19:30 - 21:00Ruhrtriennale / Gebläsehalle
Duisburg
tickets
vr, 22 september 2017, 19:30 - 21:00Ruhrtriennale / Gebläsehalle
Duisburg
tickets
za, 23 september 2017, 19:30 - 21:00Ruhrtriennale / Gebläsehalle
Duisburg
tickets
zo, 24 september 2017, 15:00 - 16:30Ruhrtriennale / Gebläsehalle
Duisburg
tickets
do, 28 september 2017, 20:15 - 21:45Muziekgebouw aan 't IJ
Amsterdam
tickets
wo, 4 oktober 2017, 20:30 - 22:00Rabotheater
Hengelo
tickets
za, 7 oktober 2017, 20:00 - 21:30Muziekcentrum De Bijloke
Gent
tickets
zo, 5 november 2017, 20:30 - 22:00November Music
Den Bosch
tickets